TẠI SAO BỀ MẶT SƠN BỊ DA CAM? 7 NGUYÊN NHÂN VÀ CÁCH KHẮC PHỤC HIỆU QUẢ

PHẦN 1: BỀ MẶT SƠN BỊ DA CAM LÀ GÌ? TẠI SAO LỖI NÀY RẤT DỄ GẶP?

Nếu từng tự phun sơn hoặc làm việc trong ngành sơn ô tô, xe máy, đồ gỗ, kim loại hay các sản phẩm công nghiệp, có lẽ bạn đã ít nhất một lần gặp tình trạng: nhìn từ xa bề mặt có vẻ bóng và khá đẹp, nhưng khi soi nghiêng dưới ánh sáng lại thấy bề mặt lồi lõm li ti, không phẳng hoàn toàn.

Hình dạng của bề mặt lúc này khá giống lớp vỏ của quả cam nên trong ngành sơn thường gọi là hiện tượng sơn bị da cam, hay tiếng Anh là orange peel.

Điểm cần hiểu là da cam không giống với bụi sơn, rỗ kim hay sơn bị chảy.

Khi sơn bị da cam, lớp sơn vẫn có thể bám chắc, vẫn có độ bóng và không nhất thiết bị bong tróc. Vấn đề nằm ở chỗ các hạt sơn sau khi được phun lên bề mặt không kịp dàn đều và liên kết thành một màng sơn phẳng trước khi dung môi bay hơi và lớp sơn bắt đầu khô.

Kết quả là bề mặt đông lại trong trạng thái lồi lõm.

Một mức độ vân bề mặt nhỏ có thể xuất hiện ngay cả trên một số lớp sơn hoàn thiện công nghiệp hoặc sơn nguyên bản. Tuy nhiên, nếu da cam quá lớn, nhìn bằng mắt thường thấy rõ hoặc làm giảm độ bóng thì đây được xem là lỗi cần điều chỉnh.

Thực tế, nhiều người gặp lỗi này thường nghĩ ngay: “Chắc do sơn không tốt.”

Nhưng không hẳn như vậy.

Một bộ sơn tốt nếu pha sai tỷ lệ, chọn dung môi không phù hợp, chỉnh súng sai hoặc phun trong điều kiện nhiệt độ quá cao vẫn có thể bị da cam. Ngược lại, khi người thợ hiểu vật liệu và điều chỉnh súng đúng, chất lượng bề mặt có thể cải thiện rất nhiều.

Đặc biệt với sơn bóng 2K, lớp bóng cần độ căng và độ phẳng cao nên hiện tượng da cam sẽ càng dễ nhìn thấy dưới ánh sáng.

Muốn xử lý đúng, trước tiên chúng ta cần xác định nguyên nhân nằm ở vật liệu, súng phun, kỹ thuật hay môi trường thi công.

Dưới đây là 7 nguyên nhân thường gặp nhất.

PHẦN 2: 7 NGUYÊN NHÂN KHIẾN BỀ MẶT SƠN BỊ DA CAM VÀ CÁCH KHẮC PHỤC

1. Sơn quá đặc hoặc pha không đúng tỷ lệ

Đây là một trong những nguyên nhân đầu tiên nên kiểm tra khi thấy bề mặt sơn bị da cam.

Nguyên nhân 1: Độ nhớt của sơn quá cao

Khi hỗn hợp sơn quá đặc, sơn đi qua đầu súng sẽ khó được xé thành những hạt nhỏ và mịn.

Hạt sơn lớn rơi xuống bề mặt sẽ cần nhiều thời gian hơn để tự dàn phẳng. Nếu dung môi bắt đầu bay hơi trước khi các hạt sơn kịp liên kết với nhau, bề mặt sẽ đông lại thành những gợn nhỏ giống da cam.

Trường hợp này thường xảy ra khi:

Pha quá ít dung môi.
Sơn để lâu bị đặc.
Không khuấy kỹ trước khi sử dụng.
Tự giảm lượng dung môi vì sợ sơn bị loãng.
Pha theo cảm giác thay vì theo tỷ lệ nhà sản xuất.

Cách khắc phục

Không nên thấy sơn đặc rồi tùy ý đổ thêm thật nhiều dung môi.

Cách an toàn hơn là kiểm tra hướng dẫn kỹ thuật của loại sơn đang sử dụng và pha đúng tỷ lệ được khuyến nghị.

Nếu sản phẩm yêu cầu tỷ lệ:

2 phần sơn : 1 phần chất đóng rắn

thì trước tiên phải đảm bảo tỷ lệ hai thành phần này đúng. Sau đó mới bổ sung lượng dung môi phù hợp nếu hệ sơn cho phép.

Có thể sử dụng thước pha sơn, cốc pha có chia tỷ lệ hoặc cân điện tử để hạn chế sai số.

Đặc biệt với sơn 2K, pha sai tỷ lệ không chỉ ảnh hưởng tới độ căng mặt mà còn có thể ảnh hưởng đến thời gian khô và độ cứng cuối cùng của màng sơn.

Nguyên nhân 2: Sử dụng dung môi hoặc thinner không phù hợp

Không phải thinner nào cũng có tốc độ bay hơi giống nhau.

Có loại bay hơi nhanh, loại trung bình và loại chậm. Việc lựa chọn phụ thuộc khá nhiều vào loại sơn, nhiệt độ môi trường, diện tích cần phun và điều kiện thi công.

Ví dụ, trong môi trường nóng nhưng lại sử dụng dung môi bay hơi quá nhanh, sơn vừa ra khỏi đầu súng đã mất một phần dung môi.

Khi hạt sơn tiếp xúc bề mặt, khả năng tự dàn phẳng giảm xuống và hiện tượng da cam rất dễ xuất hiện.

Cách khắc phục

Nên sử dụng đúng loại dung môi được khuyến nghị cho hệ sơn.

Trong điều kiện nhiệt độ cao hoặc khi phun những bề mặt có diện tích lớn, cần đặc biệt chú ý đến tốc độ bay hơi của thinner.

Không nên chỉ chọn dung môi dựa vào tiêu chí “khô càng nhanh càng tốt”.

Trong sơn hoàn thiện, khô quá nhanh đôi khi lại chính là nguyên nhân khiến bề mặt không kịp căng.

2. Súng phun sơn và áp suất khí nén chưa được điều chỉnh đúng

Ngay cả khi pha sơn hoàn toàn chính xác, một cây súng được chỉnh chưa đúng vẫn có thể tạo ra bề mặt da cam.

Nguyên nhân 3: Áp suất khí quá thấp hoặc khả năng xé hạt sơn kém

Một nhiệm vụ rất quan trọng của súng phun là biến dòng sơn thành những hạt sơn nhỏ.

Nếu áp suất khí quá thấp so với yêu cầu của súng, hạt sơn có thể trở nên lớn và thô.

Khi những hạt lớn này bám lên bề mặt, chúng khó hòa vào nhau để tạo thành một màng phẳng.

Dấu hiệu thường thấy là:

Hạt sơn nhìn khá to.
Bề mặt có cảm giác sần ngay sau khi phun.
Màng sơn thiếu độ căng.
Vân da cam tương đối lớn.

Cách khắc phục

Kiểm tra lại:

Áp suất khí vào súng.
Bộ điều áp.
Máy nén khí.
Đường dây hơi.
Béc và đầu chụp súng.
Lượng sơn ra.
Độ rộng của quạt phun.

Một sai lầm khá phổ biến là chỉ nhìn vào số áp suất trên máy nén mà không quan tâm áp suất thực tế tại súng khi đang bóp cò.

Cũng không nên tăng áp suất thật cao với suy nghĩ càng mạnh thì hạt càng đẹp. Áp suất phải phù hợp với thiết kế của từng loại súng.

Nguyên nhân 4: Khoảng cách từ súng tới bề mặt quá xa

Khi súng ở quá xa bề mặt, hạt sơn phải di chuyển một quãng đường dài hơn trong không khí.

Trong quá trình đó, một phần dung môi có thể bay hơi trước khi sơn chạm vào vật cần sơn.

Hạt sơn lúc này trở nên “khô” hơn.

Khi rơi xuống bề mặt, chúng không còn đủ khả năng tự hòa và dàn phẳng như khi còn ướt.

Đây là lý do có những trường hợp nhìn lúc đang phun thấy bụi sơn khá đẹp nhưng sau khi khô bề mặt lại sần.

Cách khắc phục

Giữ khoảng cách phun ổn định theo đặc tính của súng và vật liệu đang sử dụng.

Khi di chuyển súng nên cố gắng:

Giữ súng tương đối vuông góc với bề mặt.
Duy trì khoảng cách ổn định.
Di chuyển đều tay.
Không đưa cổ tay theo hình vòng cung quá lớn.

Đặc biệt ở mép chi tiết hoặc bề mặt cong, người mới thường vô tình đưa súng xa hơn, dẫn đến vùng giữa khá căng nhưng hai bên lại da cam.

3. Kỹ thuật phun và thời gian giữa các lớp chưa hợp lý

Nguyên nhân 5: Lớp sơn phun quá khô hoặc lượng sơn lên bề mặt chưa đủ

Để một lớp sơn bóng có thể tự căng, lượng vật liệu đưa lên bề mặt cần nằm trong khoảng phù hợp.

Nếu người phun quá sợ chảy sơn nên phun rất mỏng, di chuyển súng quá nhanh hoặc giảm lượng sơn quá nhiều, lớp sơn có thể rơi vào trạng thái “khô mặt”.

Hạt sơn chỉ bám trên bề mặt nhưng không đủ lượng vật liệu để liên kết và tự san phẳng.

Kết quả là bề mặt bị da cam.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng muốn hết da cam chỉ cần phun thật dày.

Phun quá nhiều lại có nguy cơ:

Chảy sơn.
Đọng sơn.
Khô không đều.
Kẹt dung môi bên trong màng sơn.

Cách khắc phục

Mục tiêu không phải là phun càng nhiều càng tốt, mà là tạo được một lớp sơn ướt vừa đủ để tự căng nhưng chưa đến mức chảy.

Khi phun sơn bóng, nên quan sát trực tiếp phản chiếu ánh sáng trên bề mặt.

Một lớp sơn được phun hợp lý thường bắt đầu liên kết và căng lại tương đối đều ngay sau khi đi súng.

Nếu vừa phun xong đã nhìn thấy bề mặt rất khô và hạt đứng riêng lẻ, cần kiểm tra lại kỹ thuật, độ nhớt, lượng sơn hoặc khoảng cách súng.

Nguyên nhân 6: Thời gian chờ giữa các lớp không đúng

Mỗi hệ sơn đều cần một khoảng thời gian nhất định giữa các lớp, thường được gọi là flash time.

Nếu lớp trước chưa đạt trạng thái phù hợp mà đã phủ lớp tiếp theo hoặc ngược lại, để lớp trước quá khô rồi mới phủ tiếp, khả năng liên kết và độ căng mặt có thể bị ảnh hưởng.

Nhiều người có thói quen dùng khí nén thổi mạnh vào bề mặt để sơn khô nhanh hơn.

Cách làm này trong một số trường hợp có thể khiến dung môi trên bề mặt bay đi quá nhanh, làm lớp sơn mất khả năng tự dàn đều.

Cách khắc phục

Tuân thủ thời gian giữa các lớp theo hướng dẫn của sản phẩm.

Đồng thời cần quan sát thực tế vì thời gian này còn thay đổi theo:

Nhiệt độ.
Độ thông thoáng.
Độ dày lớp sơn.
Loại thinner.
Diện tích bề mặt.

Không nên áp dụng cứng nhắc một con số cho tất cả mọi điều kiện thi công.

4. Điều kiện môi trường và thao tác thi công chưa phù hợp

Nguyên nhân 7: Nhiệt độ môi trường hoặc nhiệt độ bề mặt quá cao

Đây là nguyên nhân rất đáng lưu ý khi phun sơn trong điều kiện khí hậu nóng.

Khi nhiệt độ bề mặt quá cao, dung môi trong lớp sơn sẽ bay hơi nhanh.

Sơn chưa kịp tự san phẳng thì độ nhớt trên bề mặt đã tăng lên và màng sơn bắt đầu “đứng”.

Kết quả là hình thành da cam.

Ví dụ, một chi tiết kim loại để ngoài nắng có thể nóng hơn rất nhiều so với nhiệt độ không khí xung quanh. Nếu mang vào và phun ngay, dù tỷ lệ pha sơn không thay đổi, kết quả vẫn có thể khác hoàn toàn so với khi bề mặt ở nhiệt độ thích hợp.

Cách khắc phục

Tránh phun khi:

Bề mặt đang quá nóng.
Khu vực thi công có luồng gió mạnh trực tiếp.
Nhiệt độ phòng sơn quá cao.
Sản phẩm vừa được để ngoài trời nắng.

Nên để vật cần sơn ổn định nhiệt độ trước khi thi công.

Trong môi trường nóng, cần xem xét đồng thời cả nhiệt độ, lựa chọn thinner, khoảng cách phun và tốc độ đi súng.

BỀ MẶT ĐÃ BỊ DA CAM THÌ XỬ LÝ NHƯ THẾ NÀO?

Sau khi xác định nguyên nhân, cách xử lý còn phụ thuộc vào mức độ da cam và tình trạng lớp sơn.

Trường hợp da cam nhẹ

Nếu lớp sơn đã khô hoàn toàn, bám tốt, đủ độ dày và da cam chỉ ở mức nhẹ, có thể xử lý bằng phương pháp:

xả phẳng → đánh bóng → hoàn thiện bề mặt.

Thông thường người thợ sử dụng nhám nước hoặc hệ thống nhám hoàn thiện có độ mịn phù hợp để hạ phần đỉnh của vân da cam.

Sau khi bề mặt tương đối phẳng mới tiến hành đánh compound và đánh bóng.

Điểm quan trọng là phải đảm bảo lớp sơn đủ dày.

Nếu chà quá mạnh trên lớp sơn mỏng có thể làm thủng lớp bóng, đặc biệt tại các cạnh và đường gân.

Trường hợp da cam nặng

Nếu vân da cam quá lớn, lớp sơn phun quá khô hoặc bề mặt không thể phục hồi bằng đánh bóng thông thường, phương án tốt hơn thường là:

chờ lớp sơn khô → chà phẳng → vệ sinh → phun lại.

Trước khi phun lại phải tìm đúng nguyên nhân.

Nếu chỉ chà rồi phun lại nhưng vẫn giữ nguyên tỷ lệ pha, áp suất, thinner và kỹ thuật cũ thì lớp mới rất dễ tiếp tục bị da cam.

PHẦN 3: KẾT LUẬN – MUỐN HẠN CHẾ SƠN BỊ DA CAM CẦN NHỚ ĐIỀU GÌ?

Bề mặt sơn bị da cam không phải lúc nào cũng có nghĩa là chất lượng sơn kém.

Trong thực tế, hiện tượng này thường hình thành từ sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Có thể tóm tắt 7 nguyên nhân phổ biến khiến sơn bị da cam gồm:

Sơn quá đặc, độ nhớt quá cao.
Sử dụng thinner hoặc dung môi không phù hợp.
Áp suất và khả năng xé hạt của súng chưa đúng.
Khoảng cách giữa súng và bề mặt quá xa.
Phun quá khô hoặc lượng vật liệu chưa phù hợp.
Thời gian chờ giữa các lớp chưa đúng.
Nhiệt độ môi trường hoặc nhiệt độ bề mặt quá cao.

Nếu muốn hạn chế lỗi này, thay vì chỉ tập trung vào một yếu tố, người thi công nên kiểm tra theo thứ tự:

Pha sơn đúng → chọn dung môi đúng → chỉnh súng đúng → giữ khoảng cách ổn định → kiểm soát lượng sơn → chờ đúng thời gian → kiểm soát điều kiện môi trường.

Đặc biệt với những người mới phun sơn 2K, không nên quá cố gắng làm lớp sơn “khô” vì sợ chảy.

Một bề mặt đẹp cần đủ độ ướt để màng sơn có thời gian tự dàn và tự căng. Nhưng ngược lại, phun quá dày cũng không phải giải pháp vì có thể dẫn đến chảy sơn và nhiều lỗi khác.

Kỹ thuật sơn tốt nằm ở việc tìm được sự cân bằng giữa độ nhớt của vật liệu, lượng sơn, lượng khí, khoảng cách súng, tốc độ đi súng và tốc độ bay hơi của dung môi.

Khi kiểm soát được những yếu tố này, tình trạng da cam sẽ giảm đi rất nhiều và chất lượng bề mặt sau khi hoàn thiện cũng ổn định hơn.

VẬT TƯ NGÀNH SƠN – CÔNG TY TNHH TM KHẢ MINH

Để một bề mặt sơn hoàn thiện đẹp, ngoài kỹ thuật của người thi công, việc lựa chọn đúng sơn, chất đóng rắn, dung môi pha sơn và các dụng cụ hỗ trợ cũng rất quan trọng.

Công Ty TNHH TM Khả Minh hiện phân phối nhiều dòng sản phẩm và vật tư phục vụ ngành sơn, phù hợp cho thợ sơn, gara ô tô – xe máy, xưởng sản xuất, thợ đồ gỗ và người dùng DIY.

Nếu chưa rõ nên lựa chọn loại sơn, dung môi hoặc vật tư nào phù hợp với nhu cầu sử dụng, khách hàng có thể liên hệ để được tư vấn kỹ hơn trước khi thi công.

CÔNG TY TNHH TM KHẢ MINH
ZALO: 034 9928 109